Sociale media voor jongeren en kinderen aan banden?
Een belangrijke stap, maar absoluut niet voldoende
Het kabinet steunt een Europese leeftijdsgrens voor sociale media. Samen met Spanje pleit Nederland voor één gezamenlijke leeftijdsverificatie, waarbij rekening wordt gehouden met bescherming van privacy en persoonsgegevens. Op 17 september presenteerde EU-commissie voorzitter Von der Leyen het voorstel EU Kids Act, waarin is gekozen voor een gefaseerde opbouw per leeftijd: jongeren van 13 tot 15 jaar krijgen beperkte toegang, waarbij bepaalde functies zijn uitgeschakeld en er sprake is van ouderlijk toezicht. Vanaf 15 jaar volledige toegang (tot platforms die aantoonbaar veilig zijn).
MIND Us is blij dat dit gesprek nu op Europees niveau wordt gevoerd. Het bevestigt wat jongeren, ouders en professionals al langer aangeven: de huidige online omgeving vraagt om ingrijpen. Wij vinden dat platformen hierin een grote verantwoordelijkheid hebben. Echter, het wettelijk afdwingen van verantwoordelijkheid bij platforms, zoals gezonder ontwerp en het terugdringen van ontwerpkeuzes die langdurig gebruik stimuleren, is op dit moment niet mogelijk. Hoewel de Digital Services Act een belangrijk kader biedt, is de praktische handhaving nog in ontwikkeling en zijn normen rond welzijn, ontwerp en algoritmes nog niet altijd concreet genoeg. En wetten waarbij het welzijn van kinderen en jongeren centraal staat in het platform ontwerp, algoritmes en moderaties, ontbreekt. Hierop wachten terwijl jongeren nu de gevolgen ervaren, is voor MIND Us geen optie. Een leeftijdsgrens kan een begrijpelijke en mogelijk helpende beschermingsmaatregel zijn, maar is volgens ons niet voldoende.
Waarom een leeftijdsgrens alléén niet volstaat
MIND Us onderschrijft de inzet op een Europese leeftijdsgrens, maar wil scherp zijn over wat deze maatregel wel en niet oplost.
Een leeftijdsgrens kan vooral effect hebben voor de jongste kinderen. Onderzoek, de praktijk en de ervaringen van jongeren laten zien dat zij het meest kwetsbaar zijn voor verslavend platformontwerp en schadelijke content. Juist daarom ligt daar de sterkste basis voor een grens.
Voor oudere kinderen en tieners ligt dit genuanceerder. Zoals tegenstanders van de leeftijdsgrens terecht stellen: een leeftijdsgrens die als enige maatregel wordt ingezet, kan averechts werken. Kinderen verdwijnen niet van sociale media door een verbod; internationale zorgen rond handhaving op het socialemediaverbod in Australië bijvoorbeeld, laten zien dat jongeren kunnen uitwijken naar fictieve accounts of minder gereguleerde platforms. Daarmee verdwijnt niet het risico, maar wel het zicht daarop.
Dit onderstreept waarom MIND Us pleit voor een gefaseerde opbouw per leeftijd in plaats van één harde knip. Dat sluit ook aan bij de richting die nu op Europees niveau wordt besproken: begeleide toegang bij 13 tot 15-jarigen, en pas bij oudere tieners toegang tot platforms die aantoonbaar veilig zijn.
We zien een leeftijdsgrens niet als losstaande maatregel, maar wel als belangrijke stap in de bredere aanpak naar een veilige online wereld voor jongeren. In het kader daarvan is MIND Us sinds 2016 samen met UNICEF NEDERLAND initiatiefnemer van Jong & Online. Jong & Online is een samenwerkingsverband van ruim dertig partijen die kiezen voor een weg met oog voor de kansen die de online wereld biedt én concrete bescherming tegen negatieve effecten. Een brede aanpak die kinderen en jongeren weerbaar maakt, ondersteuning biedt als het toch misgaat, en stevig inzet op veilig ontwerp van platforms.
Conclusie
MIND Us steunt de stap van het kabinet en de Europese Commissie. Een duidelijke leeftijdsgrens voor sociale media is wat ons betreft noodzakelijk om jongeren beter te beschermen, maar daarmee zijn we er niet.
Jongeren kunnen niet wachten op Europese onderhandelingen. Er is nú actie nodig. We moeten jongeren en ouders meer houvast geven in een online wereld die steeds meer van hen vraagt, investeren in bewustwording en ondersteuning én platforms aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Veel maatregelen om jongeren online beter te beschermen zijn vandaag al mogelijk. Die verantwoordelijkheid kan en mag niet worden uitgesteld.